Zdalnie nie tylko przed sądami powszechnymi

Posiedzenia w trybie online – novum w postępowaniach przed KIO

Do uzgodnień publicznych trafił projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego. Zawiera on propozycje zmian do kilkudziesięciu ustaw. Proponuje się m.in. aby postępowanie przed Krajową Izbą Odwoławczą było prowadzone również online.

Jeżeli projektowane przepisy weszłyby w życie, zdalne rozprawy staną się regułą, choć strona lub uczestnik postępowania odwoławczego będą mieli prawo wyboru tradycyjnej formy procedowania.

Zdalne rozprawy – standard przed sądami powszechnymi

Posiedzenia w trybie online nie są niczym nowym, bowiem funkcjonują już w postępowaniach cywilnych.

Możliwość przeprowadzenia rozpraw zdalnych została wprowadzona tzw. przepisami covidowymi i przyjęła się na tyle dobrze, że od 14 marca 2024 roku została wprowadzona na stałe do Kodeksu postępowania cywilnego.

Obecne regulacje umożliwiają przeprowadzenie posiedzenia przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jego przeprowadzenie na odległość jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na charakter czynności, które mają być dokonane na posiedzeniu, a przeprowadzenie posiedzenia zdalnego zagwarantuje pełną ochronę praw procesowych stron i prawidłowy tok postępowania.

Posiedzenie zdalne może zostać również przeprowadzone na wniosek jednej ze stron bądź osoby, która ma w nim uczestniczyć (np. świadka). Termin na złożenie takiego wniosku wynosi 7 dni i biegnie od momentu zawiadomienia albo wezwania na posiedzenie.

Postępowanie dowodowe na odległość

Pomimo tego, iż rozprawy online niewątpliwie są krokiem ku dobremu, to pojawiają się wątpliwości co do ich wpływu na przebieg postępowania dowodowego oraz związanych z nim czynnościami, które są przeprowadzane w trakcie posiedzenia.

I tak na przykład w toku postępowania istnieje niekiedy konieczność zademonstrowania Izbie próbki złożonej w postępowaniu, mającej istotne znaczenie dla wyniku postępowania.

Próbki mogą mieć różną postać, w zależności od przedmiotu zamówienia – od urządzenia elektronicznego, przez oprogramowanie i teksty reklamowe tworzone na potrzeby danego postępowania, aż po próbki murawy boiska, papieru toaletowego czy jedzenia zamawianego w ramach obsługi cateringowej.

Co w przypadku kiedy rozprawa przed KIO odbywa się zdalnie? Wydaje się, iż konieczne będzie przewidzenie odpowiedniego mechanizmu bezpieczeństwa, który umożliwi przeprowadzenie rozprawy w formie tradycyjnej w sytuacji, w której zapoznanie się przez arbitrów z próbkami złożonymi w postępowaniu, może mieć znaczenie dla wydawanego werdyktu. W tym zakresie pojawi się potrzeba uregulowania tej kwestii, zapewniając Prezesowi Izby odpowiednią swobodę decyzyjną w odstąpieniu od domyślnej formy rozprawy tj. online.

Zastrzeżenia budzi również możliwość składania przez świadków zeznań w formie online.

Mimo, że w praktyce świadkowie przesłuchiwani są w postępowaniu przed KIO jedynie w wyjątkowych wypadkach, to kwestia ta również winna zostać uregulowana przez Ustawodawcę.

Jeśli jednak dojdzie do przesłuchania, można mieć wątpliwość czy Izba będzie mogła właściwie ocenić zeznania złożone zdalnie. Świadek może przecież zeznawać niesamodzielnie, wspierać się przygotowanymi wcześniej notatkami lub nawet czytać gotowe kwestie z ekranu komputera. Z pomocą mogą przyjść tu regulacje, które funkcjonują już w Kodeksie postępowania cywilnego – strona postępowania może bowiem sprzeciwić się przesłuchaniu świadka poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego.

Podsumowanie

Wprowadzenie zdalnych rozpraw powinno znacznie przyspieszyć i usprawnić procedurę odwoławczą w postępowaniach toczących się przed KIO. Niewątpliwie takie rozwiązanie byłoby też ułatwieniem dla stron i pełnomocników biorących udział w postępowaniu odwoławczym, szczególnie podmiotom spoza Warszawy.

Zdalne uczestnictwo w postępowaniu odwoławczym może przyczynić się do zmniejszenia kosztów zarówno zamawiającego jak i wykonawcy, w szczególności dla tych podmiotów mieszkających w odległych regionach czy też poza granicami Polski, dla których podróż do Warszawy pochłania cenny czas i generuje dodatkowe koszty. To z kolei może przyczynić się do zwiększania liczby odwołań, gdyż obniżenie kosztów procedury może zachęcić strony do częstszego dochodzenia swoich praw.

Z tego punktu widzenia wydaje się, iż wprowadzenie możliwości zdalnego uczestnictwa jest krokiem w dobrym kierunku.